Kendi halinde bir aklı evvelin alakalı alakasız her konuda gözüne takılanlar

26/1/2007

Her 3 tektanrılı dinde de geçerli olan Hacer’in öyküsünü birçoğumuz biliriz. İbrahim, Sara ve Hacer arasında geçen insani ve ilahi temalar içeren bir öyküdür bu…

Sara ile İbrahim’in çocuğu olmaz. Sara, İbrahim’e bu yüzden Mısırlı kölesi Hacer ile ilişkiye girmesine ve ondan bir çocuk sahibi olmasına izin verir, yalnız ileride kıskanır Hacer’i onu döver hatta, ve yanında istemez. İbrahim ise hamile karısını uzağa götürmek ve çölde bırakmak zorunda kalır. Susuz kalan Hacer ise hangi arada doğurduğu kutsal kitaplarda belirtilmemiş çocuğunu bir kenara bırakıp su aramaya başlar ve Cebrail ile karşılaşır. Cebrail topuğunu yere vurur ve Zemzem çıkar. Anne- oğul kurtulur.

Eski Ahit ve Kuran’da bu öykü içinde bir çok çelişki bulunmaktadır.
Konumuz bu hikayenin kendi içindeki veya diğer kutsal sayılan kitaplardaki versiyonları ile arasındaki çelişkileri açıklamak olmayacaktır. Bu konuyu merak eden arkadaşlar bu öyküyü Eski Ahit’ten ve Kuran’dan okuyarak kıyaslama yapma olanağına sahiptirler. Benim burada ilgimi çeken Hacer oldu. Bu olay dışında kendinden bahsedilmeyen Hacer kimdi? Bu kadının tarihteki izlerini takip etmek asıl hedefim oldu ve çok ilginç yerlere varacagımızdan eminim.

İlk olarak; kısaca Hacer hakkında elimizde bulunan bilgilere bakmak istiyorum.

Öncelikle Hacer(Hagar) kelimesinin anlamına bakalım. İbrani kaynaklara göre Hacer ‘ışık’ demektir. Ancak Antik Mısır’da başka anlamlara da gelebileceği kaydını düşmüşlerdir.
Bir bayan ismi olarak Hacer’ e Antik Arabistan’da sık rastlanmaktadır. (Palmyrene and Safaitic hgr, Nabatean hgrw bkz. Knauf 1989: 52, n. 253). Etiopya ve Saba ülkesindeki ‘şehir’ , ‘kasaba’ kelimesi ile açıklanabilmektedir. Hacer kelimesinin anlamını ‘yabancı’ olarak veren kaynaklar da bulunmakta, yalnız daha çok Hacer’in hikayedeki rolünün bir yabancı köle kadın olmasına atıf yaptıklarından ve bu kelimenin kullanımına örnek veremediklerinden pek inandırıcı gelmemektedir.

Hacer öyküsündeki çelişkilere değinmeyeceğimi belirtmiştim ancak bu öyküyü genel olarak incelemekte fayda bulunmaktadır.

Eski Ahit’e göre Hagar Mısırlı bir köle idi. Çoğu Ahit uzmanı onun Firavun tarafından İbrahim’e hediye olarak verilmiş diğer kölelere göre daha kültürlü bir kadın olduğunu belirtir. Sara’nın hizmetini görmekte idi. Tamamen kendisine yabancı bir ülkede, bir yabancı ve köle olarak yaşamakta idi. Ta ki sahibesi çocuk sahibi olmadığı için İbrahim'in 'vaadedilen' mirasçısına sahip olması için kölesini taşıyıcı anne olarak kullanmasına izin verene dek. Bu taşıyıcı anne kelimesini bir çok teolog ve din tarihçisi kullanmıştır, çünkü Hacer asla İbrahim'in ikinci karısı bile olmamış, gerek hamilelliği gerek anneliği onu hizmetçi statusunden yukarı çıkaramamıştır. Hacer'e bu taşıyıcı annelik konusunda fikri de sorulmamıştır.

Gene Eski Ahit'e göre Hacer sahibesinin hamileliği döneminde kendine sert davranmasından ötürü memleketine dönmek üzere yola çıkar. Ancak Cebrail tarafından durdurulur. Evine dönmesi ve sahibesine itaat etmesi için uyarılır. Hacer emre uyar, yalnız daha sonra Sara da çocuk sahibi olunca geçimsizlik artar ve çeşitli olaylar üzerine, İbrahim Hacer'i ve oğlu İsmail'i(Ishmael- İbranice'de Tanrı duyar demektir. Tanrı'nın çölün ortasındaki Hacer'i ve oğlunu duyması ima edilmektedir.) çöle götürür. Orada bırakır onları....

Bundan sonrasına Kuran'da da rastlıyoruz. Cebrail, susuzluktan ölmek üzere olan ana- oğulu kurtarır.

Daha sonra, Hacer'in nesli gelişir ve bugünün Araplarını oluşturur. İslam ibadeti olan Hac'da müslümanlar Safa ve Merve arasındaki 7 kez gidip gelmeyi Hacer'in su aramasını temsili olarak gerçekleştitrmektedirler.

Aynı zamanda Kuran'a göre İbrahim teslimiyetini göstermek üzere, İsmail'i Tanrı için kurban etmek ister, ancak son anda Cebrail tarafından getirilen bir koç ile bu engellenir. Her yıl gerçekleştirilen kurban adetinin de buradan kaynaklandığı belirtilmektedir. ( Eski Ahit'e göre kurban edilmek istenen İshak'tır).

Uzun lafın kısası Hacer ile İsmail, İslam dinini çok etkilemiş iki önemli figürdür.

Eski Ahit' e göre ise, 'vaad edilen' mirasçı İsmail deil İshak (Isaac) tır. Hacer ve İsmail hadlerini bilmeyen iki kişidir.

Günümüzde Hacer bir çok kişiye farklı anlamlar ifade etmektedir. Daha önce de bahsetmiş olduğum gibi, Araplar için bir anne simgesi iken, Yahudi ve Hristiyanlar için haddini bilmeyen, kibir gibi büyük bir günahı işlemiş bir günahkar iken, feministler için kutsal kitaplarda geçen ezilmiş kadın figürü olarak büyük anlam taşımaktadır.

İlgi çekici olan asıl nokta ise, bu kadar büyük anlamlar ifade eden bir kadından bahsedilen olayların ne öncesinde ne sonrasında bahsedilmemektedir.

Kendi halinde bir aklı evvelin alakalı alakasız her konuda gözüne takılanlar

Hacer Kimdir?

Son Yazılarım

Kategorilerim

Arkadaşlarım

Bağlantılarım